Temat jest dosyć obszerny, ponieważ dotyczy ryzykownych decyzji załogi rajdowej oraz bezpieczeństwa publiczności oglądającej Odcinki Specjalne. Sytuacja na torze wyścigowym jest mniej skomplikowana od strony bezpieczeństwa a zawodnik skupia się głownie na samej jeździe i obserwacji konkurentów. Wypadnięcie z toru bardzo rzadko kończy się tragicznie a pomoc jest natychmiastowa. Wypadki w rajdach zdarzają się w każdym roku a niektóre niestety ze skutkiem śmiertelnym. Wtedy wkracza prokurator. który zazwyczaj ma małe pojęcie o tym gdzie kończy się odpowiedzialność kierującego samochodem a zaczyna się ograniczona odpowiedzialność kierowcy - zawodnika. Dotyczy to relacji pomiędzy członkami załogi jak również wypadków w których giną przypadkowi lub "świadomi" kibice. W przypadku widzów, winą obarcza się często Organizatora Rajdu, starając się mu udowodnić błędy w zabezpieczeniu trasy OS-u. Czasami zdarza się, że Organizator jest bez zarzutu a kierowca wogóle nie odpowiada za spowodowanie wypadku ze skutkiem śmiertelnym. Winny sobie jest tylko nieboszczyk, ponieważ znalazł się w niewłaściwym miejscu o niewłaściwej porze. Ten temat wymaga osobnej rozprawy. Osobiście uważam, że pobłażliwe traktowanie kierowców rajdowych jak "świętych krów" na trasie OS-u jest mocno przesadzone. Droga publiczna, nawet wykorzystywana w sposób szczególny nie powinna być identyfikowana z zamkniętym torem wyścigowym. Ale teraz muszę się zająć tematem odpowiedzialności karnej kierowcy i pilota. Sprawa jest prosta gdy zginie kierowca a przeżyje potłuczony pilot. Również nie ma tematu jak oboje "pójdą do nieba", ponieważ sami się ukarali za brak wyobraźni. Takie przypadki również są mi znane. Gorzej jak kierowca jest cały i zdrów a pilot opuścił ten nudny padół lub miał szczęście i został trwałym inwalidą. Wtedy rodzina pilota może wytoczyć sprawę z powództwa cywilnego przeciwko zdolnemu kierowcy. I tak też bywało. Takie sprawy sądowe trwają po kilka lat, ponieważ naszym sędziom nigdy się nie spieszy a mecenasi zacierają ręce - im dłużej tym lepiej ! Trudno podać przykład sprawy zakończonej konkretnym wyrokiem. Osobiście znam przypadek prokuratorski, który przekonywująco udowadnia zakres odpowiedzialności kierowcy rajdowego. W roku 1991 byłem przewodniczącym Zespołu Sędziów Sportowych na "Rajdzie Festiwalowym" w Opolu. Rajd stanowił rundę RSMP - niestety po raz pierwszy i zarazem ostatni. Moimi kolegami z Zespołu byli śp.Wojtek Ondraczerk - dyrektor "Rajdu Wisły" i Kazimierz Łuczak - dyrektor "Rajdu Zimowego". To był wyjątkowo pechowy rajd dla dyrektora Andrzeja Nowaka. Na pierwszym (po prologu) Odcinku Specjalnym pt."Niwki" nastąpił wypadek w którym zginął pilot. O tym co się działo w dalszym ciągu imprezy, można napisać książkę. Warto wspomnieć, że w Rajdzie, szeroko komentowanym przez telewizję, uczestniczyło około 100 załóg w tym cała czołówka utytułowanych zawodników. Bardzo mnie interesowało, jaki będzie wynik prokuratorskich dochodzeń. Po kilku miesiącach dowiedziałem się, że Organizator jest w posiadaniu ważnego dokumentu. Odwiedziłem Automobilklub Opolski i zrobiłem kopię z krótkiego ale konkretnego orzeczenia prokuratora. Jest to precedensowy werdykt w historii naszego sportu. Całość zamieszczam poniżej i uważam, że warto z tym wciąż aktualnym dokumentem się zapoznać.
Andrzej Dobosz

Postanowienie o umorzeniu dochodzenia w sprawie wypadku zaistniałego na trasie Rajdu Festiwalowego w Opolu w dniu 6.07.1991r. Wypadek miał miejsce na trasie Odcinka Specjalnego Nr.1: Dębska Kużnia - Niwki. i prowadził on asfaltową nawierzchnią przez teren leśny. Załoga: Mariusz Wirkijowski i Grzegorz Kłosiński jadąca samochodem "Suzuki Swift 1300" wypadła z trasy OS-u uderzając w drzewo w wyniku czego Grzegorz Kłosiński (pilot) zmarł na miejscu wypadku. Zebrany materiał dowodowy potwierdził, że wypadek załogi Automobilklubu Morskiego rozpatrywać należy jedynie w kategoriach ryzyka sportowego. Niewątpliwym jest, iż specyfika i charakter rywalizacji w sportach motorowych i samochodowych powodują iż sporty te niosą w sobie znamiona niebezpieczeństwa dla rywalizujących z sobą załóg. Tym samym przystępując do rywalizacji zawodnik godzi się , iż całkiem realne jest narażanie się na niebezpieczeństwo dla swojego zdrowia a nawet życia. Niewątpliwie istotna pozycja sportu we współczesnym świecie powoduje, iż nauka prawa karnego wprowadziła do swojej doktryny pojęcie ryzyka sportowego w katalog nieskodyfikowanych kontratypów, czyli okoliczności wyłączających w tym wypadku bezprawność czynu. Ta sytuacja sprawia, iż jakiekolwiek dalsze rozważania odnośnie przyczyn wypadku leżących ewentualnie po stronie załogi samochodu (prędkość, sposób jazdy, wzajemne zrozumienie i współpraca) stają się bezprzedmiotowe. Jednocześnie należy stwierdzić, iż organizacja Rajdu pod każdym względem odpowiadała wymogom stawianym tego typu imprezom sportowym przez stosowne przepisy i władze sportu samochodowego. W tym stanie rzeczy podjęcie decyzji o umorzeniu dochodzenia jest w pełni zasadne w myśl dyspozycji art.11 pkt.1 kodeksu postępowania karnego.

Prokurator Prokuratury Rejonowej
mgr.Cezary Domaradzki

- Jak na przełomie lat rozwijała sie impreza? Rajd Elmot rozwijał się bardzo konsekwentnie. Po rajdzie popularnym przekształcił się w rajd okręgowy (około 80 załóg) a następnie w rajd strefowy - strefa południowo- zachodnia. W strefie uczestniczyli zawodnicy z sześciu Automobilklubów - od Jeleniej Góry po Szczecin. Frekwencja sięgała około 100 załóg. Od 1975 roku uczestniczyłem w ścisłej ekipie organizacyjnej Automobilklubu Dolnośląskiego, przygotowującej kolejne Rajdy Polskie. Byłem autorem tras kolejnych sześciu rajdów. Poznałem wszystkie sprawy związane z organizacją wielkiej imprezy międzynarodowej. Dałem się również poznać władzom Głównej Komisji Sportu Samochodowego PZM. Te moje znajomości utorowały drogę do zlecenia ekipie świdnickiej organizacji eliminacji Mistrzostw Polski w roku 1978. Były to bardzo pracowite lata - jedną nogą stałem w Świdnicy a drugą we Wrocławiu. Żeby było weselej to nie posiadałem telefonu jak również własnego samochodu.
- Jakie były przełomowe punkty w historii Elmotu? Oczywiście , pierwszy rajd z nazwą sponsora wiernego imprezie przez wszystkie lata aż do końca istnienia fabryki. To druga impreza sportowa, która podobnie jak Rajd Kormoran, przez wszystkie lata istnienia miała tego samego fabrycznego sponsora. Więcej takich przypadków nie było w naszym sporcie. Warto przypomnieć, że ani wcześniej ani póżniej żadna Delegatura albo Oddział Automobilklubu macierzystego nie zorganizował samodzielnie imprezy rangi Mistrzostw Polski. A nam się to udało ! Następny przełom to rok 1978 czyli urodziny rajdu jako eliminacji RSMP a później rok 1980 - dwie eliminacje w jednym roku.W historii sportu samochodowego żaden Automobilklub nie przeprowadził dwóch rund w tym samym roku. Obie eliminacje zostały uznane przez GKSS jako najlepiej zorganizowane wśród sześciu konkurencyjnych klubów. Kolejny, wyjątkowy rekord w roku 1981. Udało się przeprowadzić Rajd Elmot w roku stanu wojennego, podczas pełnego chaosu gospodarczego i absolutnego braku paliwa. Żadnemu Organizatorowi rajdu nie udała się ta sztuka ! Całkowicie przygotowany Rajd Polski został odwołany przez PZM na osiem dni przed startem. Oddaliśmy go walkowerem ! To był koniec rajdu z czterema gwiazdkami. Reanimacja nastąpiła dopiero w roku 1988. W latach późniejszych Rajd Elmot przebiegał bardzo sprawnie ponieważ owocowało duże doświadczenie i rutyna organizacyjna naszej ekipy.
- Co Panu dawało największą satysfakcję przy organizacji rajdów? Oczywiście udana i szczęśliwa impreza. Szczęśliwa wtedy, gdy nikt z zawodników nie zginął a żaden kibic nie został rozjechany. Warto podkreślić, że nigdy w czasie trwania Rajdu Elmot nie zginął żaden zawodnik. To wyjątkowy i warty podkreślenia rekord trzydziestu ośmiu edycji rajdu. Żaden Organizator RSMP nie miał takiego szczęścia w tej smutnej statystyce. Powiadają, że dobrym szczęście sprzyja ! Ale najwięcej zadowolenia miałem z projektowania kolejnych tras rajdowych i tej całej logistyki zawodów. Zawsze uważałem, że sztuka przewidywania i wyobraźnia organizacyjna ma zasadniczy wpływ na konstrukcję rajdu.Trzeba liczyć zamiary na siły. Jest to kluczowa sprawa dla dobrego przeprowadzenia rajdu. Projektowanie tras rajdów robiłem zawsze osobiście. Byłem autorem trasy dwudziestu sześciu Rajdów Elmot i siedmiu Rajdów Polski. Wszystkie moje trasy sprawdziły się dobrze podczas minionych rajdów i miały wysoką ocenę walorów sportowych. Jest jeszcze jeden rekord. Przez 23 Rajdy Elmot nie został odwołany żaden Odcinek Specjalny. Do tego przyczyniła się wyjątkowo spektakularnie organizowana łączność i dyspozycyjność niezawodnych sędziów. Ale to temat jak rzeka.
- Na przestrzeni ponad 40 lat poznał Pan niezliczoną ilość zawodników i działaczy. Kogo z tego grona najmilej Pan wspomina? Rzeczywiście, głowę mam wytapetowaną nazwiskami i wspomnieniami o świetnych zawodnikach i działaczach kochających ten sport. Często wspominamy tych którzy odeszli: Marian Bublewicz, Janusz Kulig, Bogdan Herink i wielu innych. Do zawodników, których darzę szczególną sympatią należą: Marek Ryndak, Maciej Wisławski, Janusz Szerla, Ryszard Żyszkowski, Lesław Orski, Jakub Mroczkowski, Basia Stępkowska. Lista działaczy to osobny rozdział. Było ich bardzo wielu - przecież 40 lat to dwa pokolenia ! Odeszli wybitni działacze: Zdzisław Czubak i Wacław Droń.
- Jak teraz spogląda Pan na ten rajd? Zależy z której strony. Generalnie, rajdy można podzielić na dwie epoki: do daty ustanowienia strefy serwisowej i od tego terminu do chwili obecnej. Powstanie strefy serwisowej zmieniło zasadniczo konfigurację tras i harmonogramy wszystkich rajdów. Była to konieczność ale wszyscy wspominają z sentymentem stare rajdy. Współczesne rajdy to trzy powtarzalne OS-y pierwszego dnia imprezy i podobnie drugiego dnia. Ogółem 13 - 15 Odcinków Specjalnych. Dawniej było ponad 20. Dodatkowo wyjątkowo długie dojazdówki do strefy serwisowania. Odcinki Specjalne są często zatrzymywane a czasy przejazdu ustalane umownie przez Zespół Sędziów. Przy dzisiejszych samochodach OS-y stają się niebezpiecznie szybkie a defekt opony często decyduje o wyniku końcowym. Ponadto drastycznie spadła frekwencja załóg zgłaszanych do RSMP. Samochody rajdowe, serwis i koszty udziału w rajdzie są tak drogie, że mało kogo na to stać. To jest chyba jedyna w pełni amatorska dyscyplina sportowa. Musi minącćkilka lat startów i dopłacania z własnej kieszeni zanim osiągnie się przyzwoite wyniki i złapie sponsora. W roku 2010 odbył się ostatni rajd z nazwą Elmot. Zlikwidowano największą świdnicką fabrykę części samochodowych i skończył się wieloletni sponsor rajdu. Ogółem zorganizowaliśmy trzydzieści osiem udanych Rajdów Elmot. To piękny rozdział w historii sportu samochodowego i wielkie osiągnięcie naszych działaczy. Ale Rajd Świdnicki trwa nadal z innym sponsorem. I na pewno będzie odbywał się dalej do chwili kiedy dyrektor rajdu Roman Grygianiec powie: dziękuję, mnie już wystarczy. A w ogóle to impreza jest w dobrych rękach i nawet niespodziewane przesunięcie terminu rajdu z tygodnia na tydzień nie rozłożyło świdnickich działaczy. Taka "niespodzianka" nie spotkała nigdy żadnego Organizatora.

Tak samo, jak himalaiści i uczestnicy innych dyscyplin ekstremalnych. Ale osiągana prędkość i wysoki stopień ryzyka podnosi im adrenalinę i czasami robią fatalne błędy w technice jazdy. Różnie to się kończy. Tak czy owak ścigają się na własne ryzyko i własną odpowiedzialność.
Warto zauważyć, że większość testów fabrycznych z manekinem w samochodzie prowadzona jest przy prędkości 50 km/godz. Wyraźnie widać co się dzieje w kabinie samochodu i jakie są zniszczenia. Można sobie wyobrazić, co zresztą często oglądamy, jak wygląda samochód i pasażerowie, którzy spotkali się z drzewem przy prędkości 150 km/godz. Nawet, jeżeli w aucie rajdowym są wszystkie specjalne instalacje bezpieczeństwa, przeciążenie jest ogromne a uderzenie drzwiami o drzewo ma fatalne skutki dla załogi. Jest to zawsze najsłabszy punkt zabezpieczenia z uwagi na minimalną strefę zgniotu. W "39 Rajdzie Świdnickim" - drugiej rundzie RSMP, w klasie N3 wystartowała załoga Sylwester Olszewski i Michał Całek na samochodzie Honda Civic. Z Automobilklubu Karkonoskiego. W tej klasie jechało dziewięć załóg a wymieniona załoga miała numer startowy 46, czyli przedostatni. Oglądając wyniki, można stwierdzić, że zajmowali 6 -7 miejsce w klasie. Nie mieli szans na "pudło"!!. Tym bardziej zastanawia determinacja kierowcy, który podczas trwania drugiego etapu rajdu na, jedenastym Odcinku Specjalnym: Wolibórz - Jodłownik, spowodował tragiczny wypadek. Stało się to około 1 km. od startu w miejscu gdzie przez ostatnie 40 lat nigdy nie było żadnego wypadku podczas trwania rajdu. bez względu na kierunek jazdy. A OS Jodłownik - Wolibórz był setki razy wpisywany w trasy Rajdu Polski, Rajdu Elmot i Rajdu Nikon. W ostatnim rajdzie odbył się tylko jeden raz i to po kilkuletniej przerwie.
Informacja o zdarzeniu dotarła bardzo szybko do Centrum Kierowania Rajdem - CKR Kontroler obserwujący monitor AUTO GUARD (GPS) wykrył natychmiast, że auto przy prędkości 138 km/godz nagle się zatrzymało. Błyskawicznie powiadomiony kierownik Startu w Woliborzu wysłał karetkę pogotowia i wóz ratowniczy. Cała ekipa znalazła się w miejscu wypadku w niecałe dwie minuty od zdarzenia. Po rozcięciu samochodu wyjęto kierowcę i pilota. Pomimo bardzo sprawnej akcji reanimacyjnej, kierowca nigdy nie odzyskał przytomności i zmarł w karetce przy helikopterze ratowniczym. Miał poważne obrażenia wewnętrzne, ponieważ główne uderzenie nastąpiło w drzwi od strony kierowcy. Pilot został przewieziony do szpitala w Polanicy z którego wyszedł po dwóch dniach badań i obserwacji. Wypadek miał miejsce o godz.10,17 a o godz 10,15 pierwsza załoga powinna wystartować na OS-ie Kamionki - Miłków. Z uwagi na karetkę jadącą do helikoptera start wstrzymano i właściwie zatrzymano w Kamionkach wszystkie załogi z RSMP. Po długiej przerwie uruchomiono OS i załogi dojechały w końcu do przerwy serwisowej. Był to trzeci i ostatni OS pierwszej pętli drugiego etapu Rajdu. Jak się wkrótce okazało był to ostatni Odcinek Specjalny w całym Rajdzie, ponieważ Zespół Sędziów Sportowych poparł propozycję Dyrektora Rajdu i zdecydowano się na wcześniejsze zakończenie zawodów.
Powody takiej decyzji są dla mnie dyskusyjne i osobiście uważam. że Rajd powinno się prowadzić zgodnie z programem, bez względu na opisane fakty. Współczesne rajdy krajowe "schodzą na psy". W Rajdowych Samochodowych Mistrzostwach Polski bierze udział 40 - 50 załóg w tym (z całym szacunkiem) sporo "historyków". Prawie nie ma rajdu, aby Delegat PZM d/s bezpieczeństwa nie wyciął jakiegoś OS-u. Oczywiście z niesłychanie ważnych powodów, ponieważ każdy z oficieli jak może tak się asekuruje i dba o dalszą karierę w federacji.Wiesza się taśmy ostrzegawcze gdzie trzeba i gdzie są zupełnie zbyteczne. Wielu "safeciarzy" stoi na OS-ach w miejscach, gdzie nigdy nie było" żywego ducha". Na kostce w Walimiu ogrodzono siatką zakręty - brakuje tylko drutu kolczastego. Przez 37 Rajdów Elmot i wielu Rajdów Polski na zakrętach walimskich była tylko taśma i to zupełnie wystarczało. Przez 40 lat żaden samochód rajdowy nie przejechał w tym miejscu żadnego z kibiców, ponieważ ten fragment trasy zawodnicy traktują pokazowo. Do zupełnej rzadkości należy rajd w którym odbyły się wszystkie zaplanowane OS-y bez przyznawania załogom tzw."czasów umownych" - czyli decyzją ZSS. W " 39 Rajdzie Świdnickim" zaplanowano 15 Odcinków Specjalnych - 9 w pierwszym etapie i 6 drugiego dnia Rajdu. Z pierwszego etapu wypadły dwa OS-y, z drugiego etapu wypadły 3 OS-czyli połowa. Z tego powodu załogi sklasyfikowane w Rajdzie otrzymały połowę punktów do RSMP za drugi dzień zawodów. Jeżeli w Rajdzie zaplanowano 15 Odcinków Specjalnych o łącznej długości 157 km a odbyło się 10 OS-ów o łącznej długości 104 km. to można powiedzieć że: "para poszła w gwizdek". Jak na Mistrzostwa Polski, potęgę zgromadzonych ekip serwisowych i bardzo wysokie koszty udziału zawodników, to nikt z tej statystyki nie może być zadowolony !.
Doskonale, od strony technicznej przygotowana Meta w rynku świdnickim i zgromadzeni licznie mieszkańcy nie doczekali się niestety zwycięzców Rajdu. A szkoda, ponieważ wjazd na rampę Mety Rajdu, ogłoszenie wyników i wręczenie pucharów jest bardzo ważnym elementem imprezy. Istotnym dla zawodników, dziennikarzy i sponsorów. Oczywiście, również dla Organizatorów Rajdu. To przecież finał wielu miesięcy przygotowań i wysiłku całej ekipy Automobilklubu. Setki kibiców z wykupionym identyfikatorem ubezpieczeniowym, często z odległych miejscowości, nie doczekało się zawodników na odwołanych Odcinkach Specjalnych !!. Jednym słowem stało się źle i trzeba postawić konkretne pytanie: czy Organizator łącznie z ZSS powinien odwołać część Rajdu lub cały Rajd z powodu śmierci zawodnika. Pytanie to dotyczy wszystkich organizowanych imprez rajdowych. Historia sportu samochodowego i w ogóle sportu. pełna jest przykładów kiedy w podobnej sytuacji zawody kontynuowano zgodnie z programem do samego końca.
- Podczas olimpiady w Monachium, palestyńscy terroryści wymordowali całą sportową ekipę izraelską i pomimo tak wielkiej tragedii olimpiady nie przerwano.
- Na "Rajdzie Kormorana" - eliminacji RSMP, na pierwszym Odcinku Specjalnym rozbiła się załoga z Automobilklubu Wielkopolskiego, ponieważ w nocy drogowcy posypali piaskiem nowy asfalt. Kierowca zmarł w szpitalu a pilota uratowano. Zawody były prowadzone do końca zgodnie z programem.
- W "Rajdzie Zimowym", Marian Bublewicz miał wypadek w Orłowcu o godz.11.30 a zmarł w szpitalu w Lądku około godziny czternastej. Zawodnicy wiedzieli, że Marian jest w szpitalu ale o jego śmierci dowiedzieli się dopiero na mecie Rajdu, po godz 17. Rajd przytomnie doprowadzono do końca, ujawniając prawdę we właściwym momencie.
- W " Rajdzie Festiwalowym" - eliminacji RSMP w Opolu wzieli udział wszyscy liczący się wtedy zawodnicy rajdowi. Na pierwszym Odcinku Specjalnym koło Dębskiej Kużni, rozbiła się załoga jadąca samochodem Suzuki Swift. Pilot Grzegorz Kłosiński zginął na miejscu. Rajd kontynuowano przez całą pierwszą pętlę aż do przerwy. To wystarczyło, aby uznano klasyfikację rundy i zaliczono punkty do RSMP.
- W "Rajdzie Polski" organizowanym przez Automobilklub Dolnośląski. podczas trwania pierwszego etapu, na OS-ie Sienna - Idzików rozbiła się bulgarska załoga. Wypadek miał miejsce pomiędzy metą lotną a stopem. Kierowca zginął na miejscu a pilot odzyskał przytomność po czterech godzinach. Rajd kontynuowano zgodnie z harmonogramem zawodów do samego końca.
- W " Rajdach Safari" i innych maratonach samochodowych, prawie zawsze zdarza się jakiś wypadek śmiertelny wśród zawodników. Nie ma to żadnego wpływu na dalszą kontynuację zawodów aż do osiągnięcia Mety Rajdu.
Byłem także na innych imprezach z podobnymi zdarzeniami i podobnych przykładów mogę przytoczyć dużo więcej.
Po otrzymaniu informacji o zakończeniu akcji ratunkowej, kierownictwo zawodów mogło kontynuować Rajd, po prawie nie zmienionej trasie. Przy dzisiejszych środkach łączności Centrum Kierowania Rajdem panuje nad każdą sytuacją i dyspozycje docierają do wszystkich Punktów Obsługi Rajdu. Ale podjęto decyzję kończącą zawody i wręczenie pucharów odbyło się w Biurze Rajdu. Wydaje się. że jedynym realnym zagrożeniem mogły być tendencyjne recenzje dziennikarzy, czyhających jak zwykle na sensację. Ale wcześniejsze zakończenie imprezy nic właściwie nie dało. W niektórych mediach pojawiły się po Rajdzie takie bzdury, że nie warto tego komentować !
Uważam. że każdy zawodnik przystępując do rywalizacji w sporcie samochodowym zgadza się świadomie na narażenie się na niebezpieczeństwo dla swojego zdrowia a nawet życia. Nie powinno się przerywać lub skracać zawodów z powodu nieodpowiedzialnej jazdy kierowcy. który nie licząc się z ryzykiem przekroczył barierę rozsądku i doprowadził do fatalnego końca.

Andrzej Dobosz A.D. 2011

Natychmiast rozpoczęła się wrzawa medialna i cały kraj poinformowano, jaki to niebezpieczny sport te cholerne rajdy samochodowe.

Zdarzenie miało miejsce w niedzielę w ostatnim dniu czterodniowego weekendu. Wieczorem policja ogłosiła komunikat. W ciągu czterech dni zginęły w Polsce, na drogach, osiemdziesiąt dwie osoby a około czterystu pokiereszowanych zasiliło krajowe szpitale. To była zupełna normalka - można powiedzieć: polski standard. Jednym słowem: strach się poruszać po naszych drogach !!

Ale 18 czerwca, potęga medialna była ukierunkowana na sport samochodowy, jak się okazało: wyjątkowo niebezpieczny. Tylko, że o tych walorach rajdów wiedzieli wszyscy zainteresowani: organizatorzy, zawodnicy i oczywiście kibice. Zawodnicy kochają ryzyko i to jest normalne a kibice wychodzą ze skóry, żeby być świadkiem jak samochód wali w drzewo a najlepiej jak dachuje ! Jak młoda załoga zobaczy kupę widzów z aparatami i kamerami to dostaje takiego świra , że popełnia kardynalne błędy. A kibice chcą być możliwie blisko pędzących samochodów. Nie wszyscy muszą być trzeźwi a zupełni głupole traktują rajd jak "rosyjską ruletkę". Zapominają, że samochód, który wypadnie z trasy, ma taką dynamikę, że bardzo trudno przewidzieć, gdzie wkońcu wyląduje.

Na dobrą sprawę i aby spać spokojnie, powinno się całą zabawę przenieś na tory wyścigowe. I tak z klasycznych rajdów niewiele zostało poza wyrywaniem sekund na OS-ach. a cały rajd można śledzić siedząc w strefie serwisowej.

Po tym tragicznym wypadku, prokurator rejonowy ze Strzelina zmierzył się z zupełnie nowym tematem. Okazało się, że klasyczny wypadek komunikacyjny to nie to samo co wyjątkowy wypadek podczas trwania rajdu. Wspólny jest tylko wynik końcowy. Cała dyrekcja Rajdu przesiadywała godzinami u prokuratora. Ściągnięto również członków ZSS na osobne przesłuchania.Chyba tylko po to, aby się dowiedzieć , że sprytne przepisy federacyjne chronią PZM od jakiejkolwiek odpowiedzialności.

Główny Organizator rajdu, czyli Automobilklub, wyszedł z tego dochodzenia obronną ręką. Nie udowodniono mu winy ani zaniedbań organizacyjnych. Jest to bardzo ważne orzeczenie, ponieważ wyłącznie bezpośredni Organizator imprezy a konkretnie Dyrektor Rajdu otrzymuje zgodę ze starostwa na przeprowadzenie zawodów i z mocy prawa jest za wszystko odpowiedzialny. Ale fakty i papierowa dokumentacja wybroniły Organizatora. Trzeba było dalej szukać winnych nieszczęścia.

W zdarzeniu brali udział: zabici i poturbowani kibice. działacz zabezpieczenia i załoga a konkretnie kierowca samochodu rajdowego. Każda strona miała swoje osiągnięcia w braku doświadczenia i braku wyobraźni.

Młoda para kibiców siedziała na górce, około ośmu metrów od lewego skraju drogi, pod słupem energetycznym. Siedzieli TYŁEM do nadjeżdżających samochodów, w pozycji, która nie dawała im najmniejszych szans ucieczki !! Byli oddaleni o jeden metr od taśmy zabezpieczającej, zawieszonej na słupie. Czyli siedzieli przed taśmą a nie za taśmą, mierząc od strony drogi.Ten fakt ich zgubił a uratował Organizatora od oskarżenia o brak przewidywania. Niespodziewanie, samochód rajdowy zjechał z drogi i ich dosłownie rozjechał. Nawet go nie widzieli ! W jaki sposób siedzieli - widać na fotografii. Za ich plecemi, na dodze, widać również żółty samochód rajdowy. Fotografia jest przytwierdzona do krzyża stojącego w miejscu wypadku. Pozostali kibice, stojący również przed taśmą, zdołali odskoczyć, ponieważ obserwowali jadące samochody. Poza jedną osobą odwiezioną do szpitala.

W pobliżu znajdował się działacz zabezpieczenia, wyposażony w żółtą kamizelkę i gwizdek. Był równie młody co nieszczęśliwi kibice. Niestety - nie przegonił wszystkich za taśmę, ponieważ był absolutnie przekonany, że miejsce w którym jedni siedzą a drudzy stoją jest zupełnie bezpieczne ! Pomylił się. Podczas dochodzenia wziął całą winę na siebie i ułatwił pracę prokuratorowi. W lutym zapadł wyrok. Działacz zabezpieczenia dostał trzy lata w zawieszeniu.

Ale był jeszcze trzeci udziałowiec wypadku - kierowca, który nagle zjechał z drogi i wpadł na ludzi, którzy byli oddaleni o kilka metrów od drogi. Okazało się, że to nie jest nieumyślne spowodowanie wypadku ze skutkiem śmiertelnym, tylko nadzwyczajny przypadek sportowy. Nie pierwszy i na pewno nie ostatni !

Każdy członek załogi uczestniczący w "Pucharze PZM", musi mieć licencję sportową-samochodową, która stanowi zaświadczenie, że właściciel licencji ma wystarczające kwalifikacje aby ścigać się w rajdzie. Licencje wystawia Polski Związek Motorowy. Kierowca ubiegający się o licencję, musi być sklasyfikowany w sześciu KJS-ach czyli mówiąc ludzkim językiem - Rajdach Popularnych. W tych "rajdach" jeździ się po różnych placach i parkingach czyli "wokoło trzepaka". Jedyną korzyścią jest poznanie procedury Punktu Kontroli Czasu oraz skuteczny trening łapania za ręczny hamulec.

Szczęśliwy posiadacz zdobytej licencji, wsiada do samochodu rajdowego nie mając kompletnie żadnego doświadczenia w jeździe wyczynowej i opisie trasy. To tak jakby ktoś przesiadł się z kajaka do regatowej żaglówki i chciał koniecznie dokopać konkurencji !

Różnica pomiędzy jazdą w KJS-sie a prawdziwym Odcinkiem Specjalnym, jest porażająca. Zdarza sie. żę rajd drugoligowy jest podczepiony do rundy RSMP i że są to identyczne Odcinki Specjalne co w Mistrzostwach Polski. O takim samym stopniu trudności. A świeżo upieczony zawodnik , zamiast myśleć jak dojechać rozsądnie do mety usiłuje walczyć z bardziej doświadczonymi kolegami. Niestety - bardzo często na "krótką metę" !

Załoga uczestnicząca w Rajdzie Strzelińskim, posiadała nowe licencje; wystawione w 2006 roku. i ten rajd był pierwszym poważnym rajdem w ich karierze. Mieli oczywiście podobne problemy co inni młodzi zawodnicy rozpoczynający starty w drugiej lidze rajdowej. Ten udział powinno się traktować jak naukę jazdy wyczynowej. Ale jak się ma dwadzieścia lat i zacięcie sportowe to na rozsądek jest z reguły za wcześnie. Szczególnie, gdy dotychczas jeździło się "maluchem" a startuje Peugeotem.206.

I stało się nieszczęście. Od skrzyżowania dróg do miejsca wypadku było około 300 metrów prostej. Załoga pojechała bardzo szybko - szybciej niż poprzednim razem ! W miejscu, gdzie asfaltowa droga zaczyna się obniżać, zaczyna się prawy łagodny łuk, przechodzący dużo dalej w prawy ciasny zakręt. Pojechali prawą stroną drogi i poboczem, ścinając łuk i wpadli do płytkiej i niegroźnej rynny betonowej. Kierowca spanikował i odbił w lewo. Nie skontrował, ratując sie przed możliwym dachowaniem po odbiciu od skarpy. Nagle opuścił drogę i wjechał na ludzi siedzących i stojących na nasypie - około osiem metrów od skraju drogi. Dojechał aż za słup energetyczny, przy który stoi krzyż z fotografią w ramce. Załodze nic się nie stało.

Kierowca zupełnie przecenił swoje umiejętności jeździeckie i popełnił kilka zasadniczych błędów w prowadzeniu samochodu rajdowego. Miejsce w którym zginęli ludzie, mogło się wydawać zupełnie bezpieczne. Ale pomysły rajdowych, niedoświadczonych kierowców, przekraczają naszą wyobraźnię. Pół biedy jak się sami rozbijają, zdecydowanie źle jak rozjeżdżają ludzi. Powie ktoś: przecież mieli licencje zawodników, czyli powinni posiadać pewne doświadczenie w prowadzeniu samochodu rajdowego. A gdzie mieli zdobywać to konieczne doświadczenie !? Na KJS-ach !!?

Oskarżam byłą Komisję Rajdową a aktualnie Główną Komisję Sportu Samochodowego PZM o zaniechanie jakichkolwiek czynności w celu naprawy istniejącej sytuacji. Sprawa dotyczy szeroko pojmowanego bezpieczeństwa w sporcie samochodowym. Druga liga rajdowa - czyli "własność PZM ', istnieje od 2000 roku. Było dużo czasu na podjęcie tematu. Corocznie w 10 - 12 rundach RSP PZM bierze udział kilkadziesiąt załóg z nowymi licencjami, którzy dają popisy zupełnego braku doświadczenia. Dobrze, że nie zawsze, kończy się to w szpitalu.

Tak się składa, że każdy Organizator sfederowany w tym pokomunistycznym związku musi wszędzie umieszczać godła PZM-otu i zawieszać flagi z tym kiepskim godłem. Ale jak dojdzie do tragedii to odpowiada za wszystko Automobilklub, Dyrektor Rajdu, sędzia, działacz, czasami kierowca. Wszyscy - tylko nie przedstawiciele federacji !! Przecież najlepiej jest schować się za transparent z napisem "Komisja ", "Zarząd ', "Prezydium" Kolektywne podejmowanie decyzji zwalnia każdego członka Komisji czy Zespołu od bezpośredniej odpowiedzialności wobec prawa. Ale od rządzenia, nakładania kar, szantażowania i profitów , to jesteśmy MY - KOMISJA.

Na zakończenie wracam do "Rajdu Strzelińskiego". Drugoplanowym winnym tej tragedii jest oczywiście GKSS PZM czyli władze sportu samochodowego i autorzy regulaminu zdobywania licencji krajowej. Licencji, która nie świadczy o nabytych umiejętnościach kierowcy do uprawiania sportu samochodowego. Aktualnie wydawane licencje, są biurokratycznym dokumentem, świadczącym o tym, że jej posiadacz jest zdrowy na umyśle i że za własne pieniądze wykupił polisę ubezpieczeniową NNW Sport. To ubezpieczenie jest bardzo ważne, ponieważ chroni centralę związkową PZM od spraw sądowych w kwestji odszkodowania. A to jest najważniejsze !!

Andrzej Dobosz

W tym samym dniu odbyłoby się kilka eliminacji z mocnym startem. Trochę podobnie jak na zawodach żużlowych. Jest to z pewnością bardziej atrakcyjne. Ale rządzą tym sportem różne czynniki - wszechwładna FIA, producenci bolidów i reklamodawcy. Zmiany rodzą się powoli i dotyczą głównie przepisów technicznych. Tymczasem, dobrze zapowiadający się Kubica, wygłupił się w sposób zupełnie nieodpowiedzialny i dał zajęcie naszym skrupulatnym dziennikarzom. Wszyscy wysłuchują ostatnio komunikatów o charakterze medycznym - jednym słowem uczymy się na błędzie kierowcy anatomii człowieka. Panuje ogólne współczucie i zapominamy, że głównie kierowca jest panem swojego losu. Panuje również przekonanie. że jak kierowca rozwali samochód na drzewie, to winne jest drzewo i należy je za karę wyciąć lub znależć tego kto je niewłaściwie posadził. Wyścigi na torze, przygotowanym technicznie do wielkich prędkości, mają się tak do rajdów jak pięść do oka. To są dwie zupełnie różne specjalizacje. Jak się poważnie traktuje swój zawód kierowcy Formuly 1, to niebezpieczne rozrywki należy odłożyć na póżniejszy termin.Tym bardziej, że dotyczy to sportu ekstremalnego a nie gry w pingponga. Branie udziału w trzeciorzędnym włoskim rajdzie Ronde Di Andora to ani poważna konkurencja ani wielka satysfakcja z końcowego wyniku W zasadzie powino się udział w rajdzie potraktować ulgowo, mając na względzie rozpoczynający się sezon sportowy i podpisany kontrakt. Dobrze wiadomo, że pierwsze Odcinki Specjalne na rajdzie, należy traktować z pewną rezerwą a nie jechać "na całość" - bez marginesu bezpieczeństwa. Kierowca, pilot i samochód (opony) muszą się "rozgrzać i rozkręcić". Załoga musi wejść w szczególny rytm działań i odruchów charakterystycznych przy dużych prędkościach i nieustannie zmiennym torze jazdy. Przy powtarzalnych OS-ach, drugi i trzeci przejazd tego samego Odcinka to prawie zawsze coraz lepsze wyniki. No i sprawa pilota ! Zapoznanie się z trasą Odcinka Specjalnego i specjalny opis drogi, wykonuje się przy prędkości rzędu 40 km/godz - po raz pierwszy i trochę szybciej sprawdzając opis podczas trzeciego przejazdu. Miejsca szczególne: poważna wada nawierzchni, jakaś dziura, korzeń, odwrotny profil zakrętu - powinny być opisane. Przy prędkości 50 km/godz nie stanowi to żadnego problemu ale powyżej 150km/godz. wyrzuca samochód z drogi ! Opisując trasę OS-u, załoga musi mieć wyobraźnię i zdolność przewidywania. Jeżeli tego zabraknie, to mamy przypadek Kubicy. Takie wydarzenia zdarzają się na rajdach i nie zawsze jest tak żle ale nasz mistrz miał wyjątkowego pecha z tą barierą i wiadomo jak to się skończyło. Swoją drogą, chciałbym zobaczyć opis tego Odcinka Specjalnego wykonany przez pana Jakuba Gerbera. Albo to jest zły opis albo Kubica mial w nosie dyktowanie pilota, co jest możliwe, ponieważ w Formule uczestniczą indywidualiści jeżdżący po idealnie równej nawierzchni toru. A teraz sam smutek ! Robert Kubica ma z głowy kontrakt, sezon sportowy, sukcesy i pieniądze a przed sobą roczny urlop i uciążliwe leczenie. Pomimo szumnych zapowiedzi, osobiście wątpię aby kiedykolwiek wystąpil w tym samym zespole. Na miejscu szefa ekipy, też miał bym wątpliwości z powodow zupełnie oczywistych. Tu nie ma miejsca na sentymenty a najważniejsze są osiągane wyniki w sporcie przekładane na wyniki finansowe fabryki samochodów. Ponadto, podczas nieobecnosci Kubicy na torze, mogą się ujawnić nowe gwiazdy Formuły, ktore będą dawać lepsze nadzieje na dobry wynik niż poskładany Robert. Trzeba było sobie znależć inne, bezpieczniejsze hobby np.nurkowanie. albo grę w krykieta a najlepiej w golfa. Ale bądżmy dobrej myśli - może mu się powiedzie ! Ciekawe o czym będą pisać i mówić polscy dziennikarze akredytowani przy Formule ? Przecież temat szpitalny wkrótce się skończy a zacznie się sezon sportowy bez Kubicy. Tymczasem, doszły rewelacyjne informacje. Otóż kardynał Dziwisz wysłał Robertowi relikwiarz. W środku kawałek sutanny Jana Pawła II. Całość zawiózl do Włoch dziennikarz TVN 24. Będzie z tej wycieczki wywiad-rzeka !! Okazuje się, że Kubica od wypadku w Kanadzie w roku 2007, bardzo wierzy w opiekę Śp Papierza Polaka. Na kasku umieścił napis: "Jan Pawel II". Jak tak dalej będzie wierzył w cuda. to za trzecim razem może go szczęście opuścić. Trzeba raczej się przyłożyć do pracy nad techniką jazdy. Nawet jak kościelni ogłoszą nowy cud w sporcie samochodowym to lepiej więcej nie ryzykować ! Chociaż zapotrzebowanie na cudowne osiągnięcia w sporcie, jest wciąż w narodzie ogromne. Andrzej Dobosz - AD 2011 www.kryteriumkamionki.pl

Radzę zwrócić uwagę na punkty nr. 2.4 - 6.1 - 12.1 Regulaminu Konkursu. Pierwsza runda Kryterium Kamionki odbędzie się w dniu 13 maja - w niedzielę. W zawodach stosowana jest zasada: co nie jest nakazane lub zakazane to jest dozwolone. Ale należy pamiętać, że wymagane środki bezpieczeństwa zamontowane w samochodzie służą wyłącznie załodze a nie Organizatorowi. Kierowca i właściciel samochodu nie powinien oszczędzać na bezpieczeństwie swoim i pilota. Wyposażenie samochodu w solidny osprzęt służący bezpieczeństwu załogi to rozsądna decyzja każdego zawodnika.
Andrzej Dobosz

Rajd Polski był przez wiele lat organizowany przez Automobilklub Krakowski a w latach 1975-2011 przez Automobilklub Dolnośląski i następnie przez Automobilklub Ziemii Kłodzkiej. Później przeniesiono organizację Rajdu na Mazury, na szutrowe Odcinki Specjalne. Głównym celem była perspektywa przeprowadzenia w Polsce rundy Mistrzostw Świata - WRC. Udała się ta sztuka w roku 2009, kiedy zorganizowano 66 Rajd Polski z bazą w Mikołajkach. Kiedy będzie powtórka - trudno powiedzieć. Jedno jest pewne, że marzenia naszych działaczy o powrocie Rajdu na Dolny Śląsk mogą się spełnić dopiero po roku 2013. Tak czy owak, decydują o tym "układy" w FIA i wątpliwa przychylność bonzów naszej federacji. Na dzień dzisiejszy pozostały wspomnienia, którym głównie poświęcono wałbrzyskie spotkanie zawodników i działaczy. Ale do rzeczy ! Rocznicowy zlot zaszczycili swoją obecnością tacy zawodnicy jak: Krzysztof Hołowczyc, Maciej Wisławski, Andrzej Jaroszewicz, Błażej Krupa, Robert Mucha (przyleciał z Kanady!) Janusz Szerla, Jarosław Baran, Piotr Mystkowski, Romuald Hałas, Grzegorz Gac, Włodzimierz Cierliński, Stefan Saliński.
Przybyli Komandorzy Rajdów Polskich i wybitni działacze: Andrzej Postawka, Zbigniew Jarosz, Jerzy Jaworski, Bogusław Piątek, Grzegorz Gac, Andrzej Dobosz, Julian Obrocki, Mirosław Wiaderny, Grzegorz Chyła, Konstanty Kawardzis, Lech Kalniuk, Robert Łyjak i wielu innych.
W sobotę rano zebrało się całe towarzystwo w Wałbrzychu u Jerzego Mazura, gdzie nastąpiło uroczyste powitanie i następnie zwiedzanie Muzeum Sportów Motorowych, którego właścicielem jest dealer Nissana czyli Kol. Mazur. Na obszernym parkingu ustawiono bramę startową ozdobioną banerami z symbolami Rajdu Polski. Po obejrzeniu zabytkowych pamiątek rajdowych zrobiono całkiem udane wspólne zdjęcie uczestników wyjątkowego zjazdu.
Później dwa autokary zawiozły wszystkich gości do Galerii Victoria - nowego obiektu rozrywkowo-handlowego w Wałbrzychu. Tak się złożyło, że Galeria Victoria obchodziła 1-sze urodziny i nasza impreza została wpleciona w kilkudniowy program urodzinowych atrakcji. Przed budynkiem Galerii ustawiono historyczne, rajdowe samochody a w środku czekała wystawa zdjęć z dawnych Rajdów Polski i kateringowy poczęstunek dla zaproszonych gości. Tutaj też odbyła się główna część rajdowych obchodów czyli wręczenie pamiątkowych insygniów zasłużonym działaczom i zawodnikom. Całość prowadził znany dziennikarz i komentator zawodów samochodowych - Andrzej Borowczyk. Mistrzowie Polski długo byli oblężeni przez licznych miłośników rajdów i łowców autografów. Kolejnym punktem programu był wyjazd do Walimia na znany Odcinek Specjalny Walim-Rościszów czyli na słynną "kostkę walimską" . Na początku, Maciej Wisławski złożył kwiaty pod pomnikiem Mariana Bublewicza i Janusza Kuliga. Towarzyszyli mu Krzysztof Hołowczyc i Jarosław Baran. Wspominano znakomitych zawodników i uczczono ich pamięć minutą ciszy.
Następnie odbył się pokazowy przejazd historycznymi samochodami rajdowymi w wykonaniu obecnych zawodników. Krzysztof Hołowczyc zebrał duże oklaski za piękny przejazd po kulowych zakrętach samochodem Subaru. Powoli zapadał zmierzch i zacne towarzystwo przeniosło się do hotelu w Złotym Lesie, gdzie przygotowano uroczysty bankiet. Do północy toczyły się ożywione rozmowy i wspomnienia o minionych rajdach. Wyjątkowo udane spotkanie zawodników i działaczy dobiegało końca.
Andrzej Dobosz
25.10.2011r.

Należy tylko zastosować wysokie wpisowe i cały system kar finansowych. Wszystkie ta wynalazki można znaleźć w regulaminie standardowym, który tak jest skonstruowany. że warto się temu zagadnieniu bliżej przyjrzeć. Jak by nie patrzeć: zyskują na tym Organizatorzy rajdów , którym chronicznie brakuje pieniędzy. Mają zdecydowaną przewagę nad zawodnikiem, bowiem nie uiszczenie dowolnej kary finansowej powoduje wyrzucenie załogi z rajdu, a nawet jak znajdzie się na mecie, to nie zostanie ujęta w klasyfikacji końcowej. Ze swoimi żalami może iść do Pana Boga, ewentualnie może leżeć krzyżem przed Zespołem Sędziów Sportowych. Zazwyczaj z miernym skutkiem, ponieważ ZSS zazwyczaj sprzyja Organizatorowi rajdu. Z prostej przyczyny ! ZSS i całe stado oficjeli jest na utrzymaniu Organizatora. Powstaje system naczyń połączonych. Organizatorzy doją zawodników a sami są wyzyskiwani przez dostojne grono wysłanników GKSS czyli sędziów, delegatów, obserwatorów, kontrolerów, łącznościowców i różnych przyjaciół królika. Ten szlachetny zespół "działaczy" PZM nie ma żadnej litości i za swoją "ciężką pracę" wyrwie Organizatorowi z gardła ostatnią złotówkę. Ile to towarzystwo kosztuje można przeczytać w jednym z moich felietonów. Ale wracam do tematu głównego.
Jak wiadomo, mamy aktualnie pierwszą i drugą ligę rajdową, Jest jeszcze trzecia ale to jest mniej ważne. Zaczynamy od wpisowego do zawodów. Wysokość wpisowego do RSMP jest mocno zróżnicowana. W obu ligach istnieje podział na wpisowe z reklamą dodatkową Organizatora (czytaj: obowiązkową !!) i bez tej reklamy, wyłącznie z reklamą własną. Różnica jest znaczna: około dwa razy drożej bez reklamy Organizatora.
Zaczynamy od RSMP. Zawodnicy zgłoszeni prywatnie płacą od 2,200 zł, (4,000 zł) do 2,900 zł. (5,400 zł) w zależności od klasy samochodu. Osoby prawne wpłacają za załogę 3,700 zł.(7.000 zł) a jak załoga legitymuje się inną licencją niż wydaną przez PZM, to buli 6,000 zł. (9.000 zł). To wszystko dotyczy pierwszego terminu wpłaty. W drugim terminie trzeba dopłacić 500 zł do każdej z wymienionych kwot. Teraz druga liga. Zawodnicy zgłoszeni prywatnie płacą 2,000 zł. (4,000 zł) w klasie N4 i 1200 zł. (2,400 zł.) pozostali. Osoby prawne wpłacają za załogę wymienione kwoty plus dodatkowo 500 zł. Wpisowe w drugim terminie wynosi 120% wpisowego w pierwszym terminie.
W obu ligach w ramach wpisowego, każdej załodze przysługuje powierzchnia w Parku Serwisowym wynosząca 45 m. kwadratowych. Opłata za dodatkową powierzchnię w Parku wynosi 20 zł za metr dla zawodników prywatnych i 30 zł. dla zawodników osób prawnych. W przypadku nie przybycia na imprezę, wpisowe w całości przepada. W drodze łaski, Organizator może zwrócić 50% kwoty wpisowego tym zawodnikom, którzy złożą na piśmie usprawiedliwienie w postaci zaświadczenia o pobycie w szpitalu lub innego nieszczęścia. Rodzina może przesłać nekrolog dotyczący bezpośrednio zawodnika. Ma dużą szansę na zwrot części wpisowego, aczkolwiek czynione to będzie bez nadmiernego entuzjazmu.
Park Serwisowy ma swoje prawa. Jak jakiejś załodze przyjdzie do głowy pomysł z umieszczeniem własnej reklamy poza granicami przyznanej powierzchni to zapłaci karę w wysokości 500% wpisowego !! czyli 11,000 zł. w RSMP w wersji najtańszej lub 6,000 zł. w drugiej lidze, też w wersji najtańszej. Można oczywiście zapłacić większą kwotę. Jak się nie podoba to jazda do domu !!. Starym wynalazkiem jest Karta Wykroczeń. Kary związane z jej posiadaniem są urozmaicone a wykroczenia dotyczą zapoznania załogi z trasą, jak również w trakcie trwania rajdu
Jedzie sobie załoga na dojazdówce do OS-u, zadowolona z pięknej pogody. W środku autka trwa ożywiona dyskusja, droga pusta, a prędkość około 55 km/godz. Spokój w przyrodzie. Nagłe, z krzaków wyskakuje policjant wraz z działaczem Organizatora. W ręku trzyma znaną klamkę. Okazuje się, że popełniono poważne wykroczenie drogowe ! Gdzieś tam stał zasłonięty gałęziami znak drogowy ograniczający prędkość do 40 km/godz. Takie znaki ustawiają drogowcy na wniosek wyjątkowo aktywnych sołtysów lub wójtów. Przeważnie tam, gdzie włóczą się w soboty tradycyjnie pijani miejscowi obywatele. I zaczyna się konsekwentne działanie miłośników bezpieczeństwa ruchu drogowego. Działania są wyjątkowo zgodne. Policja potrzebuje pieniędzy i Organizator rajdu też jest chciwy. Policjant zgarnia 200 zł. a Organizator - 1000 zł. Z policjantem można negocjować z działaczem lepiej nie zaczynać ! W klubie potrzebna jest forsa ! Załoga musi wpłacić 1000 zł w kasie Klubu, Jak się nie podoba to jazda do domu ! Przy drugim wykroczeniu mandat plus kara 5 minut a przy trzecim mandat i wykluczenie z rajdu. Pozostaje liczyć straty.
Zapoznawanie załogi z trasą rajdu to czysta przyjemność. W regulaminie poświęcono temu zagadnieniu osiem szczegółowych punktów. Zawodnicy powinni je znać na pamięć, bowiem będą pilnowani szczególnie starannie. Co tam jest napisane. może sobie każdy przeczytać.
Organizator lojalnie ostrzega, że na Odcinkach Specjalnych i trasie dojazdowej rozlokowane będą patrole policji z radarami, współpracujący z działaczami klubowymi. Strach się poruszać po drodze !! Potencjalni przestępcy drogowi mogą być ukarani mandatami przez policję jak również karami finansowymi wymyślonymi przez GKSS. A kary są wyrafinowane. W klubach przecież zawsze brakuje pieniędzy. Wysokość kar potwierdza regułę, żę w tym sporcie biorą udział ludzie bardzo bogaci lub wyjątkowi fanatycy. Albo jedno i drugie.
Otóż za pierwsze wykroczenie w RSMP zapłacimy 2,000 zł. a za drugie 3,000 zł. W drugiej lidze nieco taniej: 1,000 zł. za pierwsze i 2,000 zł. za drugie wykroczenie. Trzecie wykroczenie lub brak wpłaty do klasy Klubu - jedziemy do domu albo oglądamy jazdę kolegów, którzy uniknęli zasadzki.
Jest jeszcze inna propozycja regulaminowa. Jeżeli komuś się pomylą kierunki i pojedzie w przeciwnym kierunku niż wyznacza harmonogram, to zapłaci 5,000 zł w RSMP lub 3,000 zł, w drugiej lidze. Radzę to poważnie przemyśleć ! Harmonogram czasowy rajdu jest rzeczą świętą. Oczywiście dla zawodników. Jak ktoś się spóźni na Badanie Kontrolne czyli BK, będzie go to kosztowało sporo pieniędzy. Otóż kara finansowa wynosi 50% wpłaconego wpisowego. Powstaje nowa tabela kar: zaczynamy od RSMP, przeciętnie od 1,100 zł. do 1,450 zł. z reklamą Organizatora, Bez reklamy: od 2,000 zł., 3,500 zł. do 4,500 zł. To dotyczy pierwszego terminu wpłaty wpisowego.
Jak załoga spóźni się solidnie, Organizator może wyznaczyć nowy czas Badania Kontrolnego. Ta przyjemność kosztuje zawodnika jedynie 300 zł, Jeżeli Organizator zaplanuje oryginalną ceremonię Startu, to musi zorganizować tzw. "park przedstartowy". Nie radzę się spóźnić kilka minut na tą uroczystość ! Kara za tą opieszałość wynosi 300 zł.
Może się zdarzyć, że po przyjeździe na Metę rajdu nie spodoba nam się wynik konkurenta lub działania Organizatora. Prosta sprawa. Żyjemy w demokratycznym kraju i składamy protest. Ale nic nie ma za darmo. W rozdziale: "kaucja przy proteście" widnieje piękny cennik: kwota podstawowa to 100% wpłaconego wpisowego - tylko za złożenie protestu. Jeżeli protest wymaga zbadania pewnych elementów samochodu konkurenta - dopłacamy 200% wpłaconego wpisowego. Jeżeli serdecznie nie cierpimy załogi, która nas leje na OS-ach i niestety jeździ w naszej klasie, to wpłacamy kwotę równą 500% wpisowego i wtedy następuje komisyjna rozbiórka samochodu. Do pierwszej niezgodności z homologacją. Później, trzeba ten samochód poskładać do kupy. Gorzej, jak konkurent wyjdzie z tego czysty jak łza. Stracony czas, pieniądze i efekt medialny. Pieniactwo nie zawsze się opłaca !
Ten protest za 500% wpłaconego wpisowego może dotyczyć czasami jedynie paliwa stosowanego przez konkurencję. W tym przypadku, chyba nieco przesadzono z wysokością zaliczki. Przecież w RSMP 500% to 11,000 zl przy najniższym wpisowym, A przy najwyższym !!! To są duże pieniądze nawet dla bogatych. Nic dziwnego, że cytowana taryfa skutecznie odstrasza zawodników od składania protestów na konkurentów. Działania stają się martwe.
Zespół Sędziów Sportowych podejmuje ważne decyzje, ale nie zawsze właściwe. Jeżeli rozmowa z członkami ZSS nie daje a żadnego rezultatu a zawodnik czuje się pokrzywdzony - może zrobić sobie i innym na złość. W imię sprawiedliwości !! Zapowiada się (na piśmie), odwołanie od decyzji ZSS do Głównej Komisji Sportu Samochodowego, czyli do wyższej instancji. Ale w tej wyższej instancji urzędują ci sami ludzie, którzy siedzą w ZSS-ie. Wynik można z góry przewidzieć. Tymczasem, ogłoszenie wyników w pechowej klasie trzeba zawiesić a już po dwóch miesiącach GKSS podejmuje taką samą decyzję jak ZSS.
Cała ta przyjemność kosztuje protestanta 2,500 zł. w RSMP i 2,000 zł w drugiej lidze. Pieniążki należy wpłacić z góry do kasy Organizatora rajdu, który je z ochotą zgarnia. Teoretycznie - jeżeli zawodnik ma rację, to pieniądze zostaną mu zwrócone. W praktyce, taki przypadek graniczy z cudem. Zawodnik po prostu nie może mieć racji, wobec tak głęboko przemyślanych decyzji. Powinien także znać swoje miejsce w szeregu !
Jak wiadomo, w czasie odbioru administracyjnego załoga deponuje swoje papiery w Biurze Rajdu. Po zakończeniu imprezy musi je niezwłocznie odebrać z Biura. Jeżeli zakręceni zawodnicy przypomną sobie o tym w drodze do domu, załapią się na premię. Swoją własność odbiorą dopiero wtedy, jak do kasy Organizatora wpłynie jedynie 100 zł. Niech pamiętają gamonie o przepisach regulaminowych !!

Andrzej Dobosz

Jak wiadomo, Komisja BK dopuszcza do rajdów samochody nieszczelne. dlatego dobrze jest skorzystać z osiągnięć wojskowych specjalistów. Biuro Rajdu udostępni nieodpłatnie pracę doktorską pt:"Zastosowanie mazidla osiowego do uszczelniania pojazdów przekraczających dno rzeki w warunkach bojowych". Pozostaje kupić beczkę towotu i wziąć się do roboty. Dobrze jest równiez zaopatrzyć się w ciepłe skarpetki, kamerę i piwo, ponieważ woda jeziorowa ma przykry smak. Sędziego Faktów można schować w bagażniku. W momencie zmiany trasy OS-u na wodną; należy zwrócić taktownie uwagę pilotowi: przestań kurwa czytać !! ponieważ dalsze dyktowanie wydaje się zbyteczne. Po zmianie nawierzchni włączamy długie światła i wycieraczki a pilot chowa "kwity" pod fotel i wyciąga urządzenie pomiarowe. Opadając zwolna na dno jeziora podziwiamy podwodną faunę, kręcimy film i sięgamy po ulubione piwo. Po osiągnięciu dno jeziora. zaczynamy się zastanawiać jak wrócić na trasę ulubionego rajdu. Z uwagi na muliste dno, lepiej zrezygnować z użycia wstecznego biegu ale silnik powinien pracować !! Pojawiające się na powierzchni jeziora liczne bąbelki, przyczynią się bowiem do ujawnienia miejsca pobytu zdolnej załogi. Nie wolno używać klaksonu, ponieważ obowiązuje strefa ciszy a w jeziorze mieszka nerwowy sum z wąsami, będący pod ochroną Stowarzyszenia "Nasz sum". W celu uzgodnienia akcji wydobywczej trzeba nawiazać łączność ze swoim serwisem i podać aktualne położenie samochodu. Może być GPS.
Pobyt pod wodą uprzyjemni wspólne czytanie Procedury Wypadkowej, ponieważ znajomość regulaminów jest świętym obowiązkiem zawodników. Tak czy owak nie należy marnować czasu i zachować spokój !!
Jeżeli pomoc nie przybędzie (wariant B) a w samochodzie zrobi się mokro i dziwnie należy opuścić pojazd, wystawiając po drodze trójkąt odblaskowy. Sędziego Faktów trzeba wyjąć z bagażnika i wraz z protokółem wziąć ze sobą. Po wypłynięciu, należy udzielić wywiadu ekipie TV czychającej na sensację i pozdrowić ofiarnych mieszkańców wioski trzymających bosaki i sieci. Dziennikarzom można oświadczyć, że jedynie chwilowy brak samochodu uniemożliwia dalszą walkę na trasie Rajdu Elmot.

Dedykuję "drugiej lidze"
Andrzej Dobosz

Oczywiście, niektóre załogi wpadały do jeziora, ale w górnym fragmencie, gdzie w zasadzie jest płytko, szczególnie przy niskim stanie wody. Trzeba je było wyciągać przy pomocy dźwigu. Nic poważnego się nie stało.
Z okazji jubileuszu, czyli 20 Rajdu Elmot , wpadłem na pomysł zorganizowania Super OS-u Zagórze. Był to rok 1992. Rajd miał trwać dwa dni. Trzeciego dnia, czyli w niedzielę uroczyste zakończenie w teatrze świdnickim. Ale od początku. W piątek, od rana Badanie Techniczne a po południu od godz.17 do zmroku Super OS-Zagórze wokoło jeziora. W zasadzie były to trzy OS-y o długości 7,7 km każdy. O wyniku końcowym decydowała suma czasów przejazdu. Parking dla załóg znajdował sie w Zagórzu, na boisku sportowym. Załogi startowały w odstępach jednominutowych .Po wykonaniu każdego okrążenia, załogi wjeżdżały do DEPO i czekały na następny start .Kierunek jazdy: Zagórze - X-Michałkowa - jezioro - X-Lubachów - Zagorze.
Przed pierwszym liczonym okrążeniem odbywał sie przejazd wszystkich załóg trasą OS-u, czyli taka defilada zawodników. Widowisko było znakomite a liczni kibice zachwyceni. Oczywiście Super OS-Zagórze wchodził do klasyfikacji rajdu. W sobotę odbywał się właściwy rajd - od rana do wieczora. Trasa rajdu wynosiła 407 km w tym 19 OS-ów o łącznej długości 178 km. Odcinki Specjalne stanowiły 44% trasy rajdu. Rajd obsługiwało sześć ekip oesowych. Każdy OS powtarzany był trzykrotnie. Żaden rajd w tamtych latach nie mial tak dobrej charakterystyki !! Super OS-Zagórze prowadzony był przez cztery lata: od roku 1992 do roku 1995. Później zmieniły się przepisy i skończył się wyjątkowy Odcinek Specjalny. Warto wspomnieć. że w tamtych czasach, startowało w RSMP około 90 załóg.
Andrzej Dobosz

Ale do ORLENU ma dostęp tylko elita PZM a pozostała reszta zbiera forsę od skromniejszych sponsorów. Każdy dobroczyńca chciałby oglądać swoje logo w telewizji. Równie dobrze może wierzyć w duchy ! Czas antenowy pokazywanych relacji z rajdów jest bardzo krótki a nadawca skutecznie walczy z kryptoreklamą. Nie jest lekko !
Jeżeli komuś się wydaje, że Polski Związek Motorowy wspomaga finansowo Organizatorów rajdów, to jest w błędzie. PZM jest taką kurą, która jak wiadomo zawsze grzebie pod siebie. Przepływ forsy zmierza zawsze w jedną stronę - w kierunku monopolisty czyli PZM. Ten temat wymaga oddzielnej, wnikliwej publikacji. Na początek publikuję aktualny cennik usług związkowych, zatwierdzony przez Główną Komisję Sportu Samochodowego PZM na 2010 rok. Jest to wykaz sędziów, delegatów i kontrolerów PZM na utrzymaniu Organizatora rundy Rajdowych Samochodowych Mistrzostw Polski.

1. Zespół Sędziów Sportowych PZM - 4 osoby
3 sędziów + sekretarz ZSS
2. Badanie Kontrolne - BK
Delegat Techniczny Sędzia PZM - 1 osoba
Kontroler Techniczny PZM - (waga) - 1 osoba
Zespół Sędziów Technicznych PZM - 3 osoby
3. Centrum Kierowania Rajdem - CKR
Kierownik CKR - PZM - 1 osoba
Operator CKR - PZM (3 lub 4 OS-y) - 3 lub 4 osoby
4. Delegat PZM d/s bezpieczeństwa - 1 osoba
5. Obserwator PZM - 1 osoba
6. Odpowiedzialny za kontakty
z zawodnikami - PZM - ( RSMP+RPP) - 1 lub 2 osoby
7. Oficjalne prowadzenie klasyfikacji - PZM - 1 osoba

Ogółem: 17 lub 19 osób !!

Każdej z wymienionych osób przysługuje od Organizatora rundy RSMP:

cztery noclegi w przyzwoitym hotelu - około 120 zł za dobę

pełne wyżywienie - około 70 zł. - (skromnie !) lub dieta - aktualnie 23 zł za dzień - koń by się uśmiał !! a Organizator pożegnał by się na zawsze z rajdem

minimum 75% zwrotu kosztów użycia samochodu prywatnego na trasie od miejsca zamieszkania do bazy rajdu i w razie konieczności po trasie rajdu np. lotne kontrole Komisji BK czyli 0,8358 zł za 1 km x 75% = 0,6268 zł za 1 km czyli 62,7 zł. za 100 km. czyli 14 litrów benzyny 95 okt na 100 km. licząc po 4,30 zł za litr. poza Delegatem Technicznym PZM (waga), który ma prawo do 100% taryfy urzędowej czyli 0,8358 co daje 83-zł za 100 km.

ekwiwalent sędziowski czyli: za każdy pracowity dzień zawodów od BK-1 do ogłoszenia wyników ostatecznych 300 zł + 1 dzień czyli + 300 zł. Mówiąc skromnie: trzy dni po 300 zł = 900 zł + 300 zł = 1200 zł.
Ten dodatkowy dzień to premia za ciężką pracę. Od dawna wiadomo, że Główna Komisją czyli GKSS PZM robi to co jej się podoba a szczególnie bezczelnie rządzi się pieniędzmi Organizatorów rajdów. Ale to nie wszystko. Istnieją stałe ekipy do obsługiwania i kontrolowania poszczególnych Odcinków Specjalnych. Aktualnie rajdy są krótkie i mają trzy lub cztery OS-y w każdym z dwóch etapów . Z powodu kosztów. To znaczy , że do obsługi Rajdu potrzebne są 3 lub 4 ekipy sędziów i odpowiednio ekipy chronometrażu czyli pomiaru czasu.. Wiadomo. że pełny skład ekipy do obsługi OS-u wygląda następująco:
PKC - 4 osoby - w tym kierownik PKC-u
Start - 4 osoby - w tym kierownik OS-u + kierownik zabezpieczenia OS-u oraz członek ekipy chronometrażu.
Meta Lotna - 2 osoby z ekipy chronometrażu
Meta Stop - 4 osoby w tym kierownik Mety Stop + członek ekipy chronometrażu.
A teraz podsumowanie. Chodzi oczywiście o ekipy z importu czyli działaczy stanowiących zespoły rekomendowane przez GKSS a opłacane przez Organizatora rajdu.

Ekipa Odcinka Specjalnego PZM - 4 osoby - kierownik PKC, kierownik OS-u, kierownik zabezpieczenia OS-u, kierownik Mety Stop. Każdej z wymienionych osób należy się: 150 zł x 2,5 dni = 370 zł czyli na ekipę; 370 zł x 4 = 1480 zł. oraz 2 noclegi, utrzymanie i zwrot kosztów dojazdu jak wyżej. Ogółem jest to 12 lub 16 osób (3 lub 4 OS-y) i mim. 4 samochody.

Ekipa Pomiaru Czasu PZM - 4 osoby + 2 samochody Każdy członek ekipy otrzymuje ryczałt: 500 zł. za 2 dni obsługi. czyli 500 zł x 4 = 2000 zł. na ekipę, oraz 2 noclegi, wyżywienie i zwrot kosztów dojazdu jak wyżej. Ogółem jest to 12 lub 16 osób (3 lub 4 OS-y) i mim. 6 samochodów.
Ze względu na zróżnicowane czynniki takie jak: ilość przejechanych kilometrów przez poszczególnych działaczy oraz różne ceny noclegów i wyżywienia, trudno będzie określić ogólne koszty jakie ponosi Organizator rajdu. Można obliczyć prawdopodobną sumę ryczałtów, które należą się każdemu oficjelowi i członkowi wymienionych ekip OS-owych.
1200 zł x 17 osób = 20.400-zł.
370 zł x 12 osób = 4,440-zł.
500 zł x 12 osób = 6,000-zł.
razem: 30,840-zł

1200 zł x 19 osób = 22,800-zł.
370 zł x 16 osób = 5,920-zł.
500 zł x 16 osób = 8,000-zł.
razem: 36.720-zł.
Jak do tego dodamy zwrot kosztów za używanie prywatnego samochodu oraz koszty zakwaterowania i wyżywienia, to można sobie wyobrazić ile w sumie kosztują Organizatora rajdu wycieczki oficjeli i działaczy z importu. Oczywiście, wiele z wymienionych funkcji mogą pełnić doświadczeni działacze Organizatora, zamieszkali w okolicach bazy rajdu i blisko siedziby Automobilklubu. W tym przypadku koszty obsługi zawodów byłyby znacznie niższe. Ale towarzystwo wzajemnej adoracji zgrupowane wokół GKSS, tak się dobrze okopało, że traktuje swoje funkcje jak dożywotne dobrodziejstwo. Nic dziwnego - przy takim cenniku to niezły sposób na przyjemne spędzenie czasu i poprawienie swojego budżetu. Zwłaszcza, że na wszystkie rundy jeżdżą przeważnie ci sami ludzie a nawet zawsze te same osoby !

Andrzej Dobosz

II - Dzialacze, sędziowie i służby własne Organizatora.

1. Kierownictwo Rajdu - 6 osób
dyrektor + 5 vicedyrektorów
sportowy, ds.zabezpieczenia,
ds.sędziów, ds.organizacyjnych.
ds.publiczności.
2. Kierownicy Służb Organizatora - 16 osób
lekarz zawodów. kierownik BK, biuro rajdu,
biuro prasowe, ds.promocji, ds.sędziów,
ds.organizacyjnych, ds.łączności, ds.obliczeń,
ds.finansowych, ds.logistyki, start-meta,
park serwisowy, park zamknięty, gospodarz,
rzecznik prasowy.
3. Działacze w powyższych służbach - od 15 do 20 osób
4. Sędziowie na PKC i OS-y
3 lub 4 OS-y - od 46 do 58 osób
5. Ekipy na szykany - 1 lub 2 szykany - od 3 do 6 osób
6. Działacze zabezpieczenia OS-w - od 200 do 300 osób
3 lub 4 OS-y - radio SOS
7. Kontrolerzy trasy rajdu - 13 osób
C,B,A, - 000,00,00 - szach - K
8. Bileterzy oesowi - od 24 do 30 osób

Ogółem: od 326 do 450 osób + koszty transportu samochodowego.
Wszystkim działaczom obsługi rajdu płaci bezpośrednio Organizator. Dotyczy to ryczałtów sędziowskich, wyżywienia, noclegów i używania samochodów prywatnych do celów służbowych.

III - Usługi obce zamawiane przez Organizatora Rajdu.

1. Karetki pogotowia ratunkowego - od 15 do 20 osób
5 lub 6 karetek
2. Samochody ratunkowe PZM lub Straży Poż. - od 10 do 15 osób
3. Policja prewencji - od 30 do 50 osób
4. Policja drogowa - 6 lub 10 radiowozów - od 16 do 20 osób
5. Ochrona rajdu - skromnie - od 12 do 20 osób
6. Zmiana inżynierii ruchu - znaki drogowe - od 4 do 8 osób

Ogółem: od 87 do 133 osób + samochody służbowe.
W tym dziale płaci się firmom za całość usługi.

Jednym słowem: nie jest lekko być Organizatorem Rajdu !!. A podobno wszystko organizuje Polski Związek Motorowy. Tylko za czyje pieniadze ?! I czyimi rękami ?!
A przecież to nie są wszystkie koszty organizacyjne - pozostały: poligrafia, łączność, nagrody, ubezpieczenia, sprzęt, koszty bazy rajdu (hotel) itd.
Pytają mnie ludzie (kibice), co właściwie taki Rajd kosztuje i za co się płaci ?
To własnie jest próba odpowiedzi na takie pytania.

Andrzej Dobosz